و اين قسم نيز سفيد مىباشد و ليكن زود متفتت و در آب حل ميكردد و شنيده شد كه كاهى آتش در نيستان آن مىافتد و نيها شكافته و سوخته ميكردند و طباشيرها در ميان خاكستر مىافتد انها را جمع نموده آنهايى كه خوب و بزركست جدا نكاه ميدارند و آنهايى كه سوخته ريزه شده كوفته جدا حبوب سازند و اين قسم بسيار است و بسيار مفيد نيست و نيز زود متفتت و در آب كداخته مىشود و طعم اين خالى از حدتى و بورقيتى نيست و هر سه قسم آن در دويّم سرد و در سيّم خشك و ليكن خشكى قسم اول كمتر از قسم سيّم است و مقوى دل حار بارد و جكر و معدهء حار و قاطع قى صفراوى و اسهال دموى و حار و مجفف رطوبات معده و جهة خفقان و غشى تقويت اعضاى ضعيفه و حميات حارهء حاده شربا با آب سرد و جهت بواسير و قلاع و بثور و قروح و بثور و قروح خصوص بثور و قروح دهان صبيان شربا و ذرور را نافع به تنهائى يا با برك كل سرخ و شكر طبرزد و با سكنجبين جهت توحش و غم و رفع كرب و التهاب مفيد و سعوط آن با روغن بنفشه جهة تقويت باصره مجرب دانسته‌اند و مداومت آن مضر باه و مصلحش مصطكى و عسل و مصلحش عناب و عسل و كويند شربتش تا دو درم است و بدلش بورن آن تخم خرفهء بوداده و نصف آن سماق و كل مختوم صندل سفيد بهترين بدلهاى آنست فصل در ذكر نسخ جوارشات طباشيرى [ جوارش طباشير كه مقوى معده و مانع صعود ابخرهء صفراويه است ] جوارش طباشير كه مقوى معده و مانع صعود ابخرهء صفراويه است از معده بدماغ و نافع است از براى دوار و سدر حادث بسبب سوء مزاج صفراوى معده بمشاركت به سبب صعود ابخرهء صفراويه و صعود نفس اخلاط صفراويّه از معده بدماغ صنعت آن طباشير سفيد كل سرخ منزوع الاقماع صندل سفيد املهء منقى كشنيز خشك از هريك ده درم حب الاس پوست زرد اترج سماق منقى مصطكى از هريك پنج درم كافور قيصورى يك مثقال كوفته و بيخته مجموع را در سه وزن ادويه رب به با كلاب بقوام آورده بسرشند شربتى دو مثقال [ جوارش طباشير ديگر حرارت معده بنشاند و تشنگى ساكن كند ] جوارش طباشير ديكر حرارت معده بنشاند و تشنكى ساكن كند و اشتهاى طعام اورد و معده را قوت دهد و ضرر ابهاى بد را دور كند صنعت آن طباشير سفيد كل سرخ از هريك ده درم مصطكى نيم درم سماق منقى از حب دو درم كلنار فارسى قاقلهء كبار از هريك يك درم اجزا كوفته و بيخته با قند و عسل بالمناصفه سه وزن ادويه بسرشند شربتى سه درم جوارش طباشير نوع ديكر صنعت آن طباشير ده درم كل سرخ سه درم كلنار يك درم قاقلهء كبار يك درم مصطكى عود از هريك نيم درم در شربت به شيرين بسرشند شربتى سه درم جوارش طباشير سيلان منى و وذى و مذى و ادرار بول كه از كرمى باشد بصلاح اورد صنعت آن كل سرخ هشت درم صمغ عربى تخم حماض طباشير سفيد زعفران از هريك پنج درم قصب الذريره صندل سرخ زرشك منقى از هريك سه درم كوفته و بيخته بنبات سفيد صاف كرده بسرشند شربتى دو درم با جلاب جوارش طباشير افيونى تب و اسهال صفراوى را نافع باشد و تشنكى بنشاند صنعت آن طباشير سفيد حب الاس كل سرخ از هريك ده درم تخم حمّاض صمغ عربى از هريك هفت درم خرنوب شاهى كلنار فارسى سماق عصارهء لحية التيس از هريك شش درم زعفران افيون از هريك دو درم كوفته و بيخته به شراب سيب شيرين بسرشند شربتى سه درم و در نسخهء شفائى خرنوب داخل نيست جوارش طباشير مسهل صفرا و بلغم بود و محرور المزاج را نافع بود صنعت آن تربد سفيد مدبر ده درم سقمونياى مشوى يك درم طباشير سفيد ورق كل سرخ زعفران از هريك يك درم و نيم اجزا كوفته و بيخته با قند و عسل بسرشند شربتى از سه درم تا پنج درم جوارش طباشير مسهل ديكر از مجربات محمد بن زكريا معده را از رطوبت و صفرا پاك كند صنعت آن تربد سفيد مدبر يك درم سقمونيا يك دانك كل سرخ عود هندى عصارهء افسنتين از هريك نيم درم كافور قيصورى يك حبّه طباشير يك دانك اجزا را كوفته و بيخته با شيرهء هليلهء پرورده بسرشند مجموع يك شربت باشد جوارش طباشير مسهل اسهال صفرا و بلغم و كرم‌مزاجان را نافع باشد صنعت آن تربد سفيد مدبّر يك مثقال سقمونياى مشوى يك دانك كل سرخ طباشير سفيد از هريك سه درم مجموع يك شربت است و در نسخهء ديكر مغز بادام برشته يك عدد اضافه شده و اكر خواهند با نبات و با عسل بسرشند و اكر خواهند با نبات و عسل هر دو بسرشند حبّ طباشير مسهل [ صنعت آن ] طباشير سفيد عصارهء زرشك غنچهء كل سرخ از هريك دو مثقال محمودهء مشوى ده مثقال كثيرا يك مثقال كوفته و بيخته با آب برك كاسنى تازه سرشته حبوب سازند شربتى از دو مثقال تا پنج مثقال سفوف طباشير معدهء كرم و جشاى دخانى را سود دارد صنعت آن كل سرخ طباشير سفيد از هريك ده درم سماق سه درم كشنيز خشك به سركه تر كرده بريان نموده پنج درم شربتى سه درم باب به ترش يا سكنجبين سفرجل يا آب انار ترش سفوف طباشير لولوى امراض حارهء قلب و معده را بنهايت مفيد باشد صنعت آن طباشير سفيد صندل سفيد سماق منقى از حب از هريك دو درم مرواريد ناسفته كشنيز خشك مقشر املهء منقى از هريك چهار درم غنچهء كل سرخ ده درم ابريشم مقرض ورق طلا ورق نقره از هريك يك درم بدستور مرتّب نمايند شربتى يك مثقال سفوف طباشير لولوى كافورى سوء مزاج قلب را كه از حرارت باشد سود دهد صنعت آن طباشير سفيد ورق كل سرخ از هريك سه درم كشنيز خشك دو درم صندل سفيد مرواريد ناسفته كهربا از هريك نيم درم كافور دانكى اجزا كوفته و بيخته با شراب سيب بخورند شربتى دو درم سفوف طباشير كافورى كه خفقان كرم را سود دارد صنعت آن طباشير كهربا از هريك نيم درم كل ارمنى كشنيز خشك از هريك درمى كافور جو دانه نيم‌دانك اجزا كوفته و بيخته با دوغ كاو بدهند سفوف طباشير سفيد لولوى كافورى ديكر دل كرم را سود دارد صنعت آن كل سرخ طباشير از هريك سه درم كشنيز خشك دو درم پوست جوز مرواريد ناسفته كهربا از هريك نيم درم كافور قيصورى دو درم با سكنجبين سفرجلى بنوشند فصل در بيان اقراص طباشيرى [ قرص طباشير به نسخهء نواب ميرزا محمّد باقر بن حكيم عماد الدين محمّد حكيم باشى ] قرص طباشير به نسخهء نواب ميرزا محمّد باقر بن حكيم عماد الدين محمّد حكيم باشى منقول از خطّ معزى اليه كفته كه اين همه اختلافات كه در قرص طباشير است بجهة اختلاف امزجه است و اختلاف اعراض و اغراض و طبيب حاذق كه عارف بامزجهء اشخاص باشد از براى شخصى بحسب مزاج او و ديكر غرضها كه واقع باشد كم و زياد در اخلاط اين قرص و در اوزان آن البته مىكند تا موافق غرض نكردد و مجملى در قاعدهء اين قرص اينست كه مىبايد كه امثال بعضى از اين ادويه باشند مثل تخم كاسنى و تخم خرفهء مقشر و مغز تخم خيار و مغز تخم خيار بادرنك و مغز تخم كدوى شيرين طباشير سفيد و كل سرخ و صندل سرخ صندل سفيد تخم حمّاض و كافور قيصورى كل نيلوفر و كل بنفشه رب السوس كثيرا نشاسته صمغ عربى و كل ارمنى كل مختوم زرشك منقى و سماق و غيرها در هر وقت بواسطهء مصلحتى بعضى از اين ادويه را اختيار مينمايد به وزنى كه مصلحت اقتضا كند و تركيب مينمايد مثلا اكر بجهة حرارت دل و خفقان تركيب مينمايد دواهائى كه بان بيشتر خصوصيّت داشته باشد اختيار كند چون صندلين و كافور و تخم خرفه و كل سرخ تخم كاهو تخم خيارين و اكر براى حرارت كبد تركيب كند مثل زرشك تخم كاسنى ديكر اغراض و در امراض كبد مثل ريوند چينى اختيار كند و از جهت سرفه و خشونت صدر كثيرا و رب السوس صمغ عربى و امثال اينها در آن داخل نمايد و در وقت قبض طبيعت كل بنفشه كل نيلوفر مغز تخم كدوى شيرين و بهدانه و ترنجبين داخل كند و در وقت تليين طبع كل ارمنى و كل مختوم تخم حمّاض و از جهة تقويت معده كل سرخ و كلنار فارسى و حب الاس سماق داخل كند و همچنين اغراض و دقائق بسيار است